Temel noktalar

• Diz osteoartriti olan 220 hasta ile yürütülen randomize, çift kör, plasebo kontrollü bir çalışmada, karakafes otu kök ekstresi merhemi kullanan grupta toplam ağrı skorunda %54,7, plasebo grubunda ise %10,7 azalma kaydedilmiştir. Uygulama süresi 3 haftadır.
• 2013 tarihli Cochrane sistematik derlemesi, osteoartritte haricen uygulanan bitkisel preparatlara ilişkin 7 çalışmayı ve 785 katılımcıyı kapsamakta; karakafes otu ekstresi jelinin ağrıyı büyük olasılıkla azalttığı sonucuna varmaktadır. Bu sonuç için kanıt düzeyi orta olarak sınıflandırılmıştır.
• Derlemede karakafes otuna ilişkin ağrı azalması, 0–100 puanlık ölçekte ortalama 41,5 puan (%95 güven aralığı: −48 ile −34) olarak bildirilmiştir.
• British Journal of Sports Medicine dergisinde yayımlanan çok merkezli bir çalışma, 120 yetişkinde akut sırt–bel ağrısında karakafes otu kök ekstresi merhemini 5 gün boyunca değerlendirmiş ve plaseboya kıyasla belirgin bir fark bildirmiştir.
• Belirtilen çalışmaların tamamı standardize preparatlar içindeki kök ekstresini kullanmıştır. Bu çalışmaların hiçbiri Nautubone ürününü değerlendirmemiştir.

1. Bileşen hakkında

Karakafes otu (Symphytum officinale). Boraginaceae familyasından, Avrupa ve Anadolu dahil geniş bir coğrafyada yayılış gösteren otsu bir bitkidir. Türkiye'de halk arasında karakafes otu adıyla bilinir ve geleneksel olarak eklem, kas ve bere bölgelerine haricen uygulanan lapa ve preparatlarda kullanılmıştır.

Haricen kullanım açısından ilgi çeken bileşiklerin en yüksek yoğunlukta bulunduğu kısım köktür. Literatürde kökle ilişkilendirilen başlıca bileşenler arasında allantoin, rosmarinik asit, tanenler, fenolik asitler ve müsilajlar yer alır. Bu sayfada aktarılan klinik çalışmalarda incelenen standardize preparatlar da kökten geliştirilmiştir.

Formülasyonlardaki diğer bileşenler. Karakafes otu içeren masaj amaçlı kozmetik formülasyonlar, uygulamayı ve cilt bakımını destekleyen uçucu yağlar da içerebilir. Bu bileşenler, bu sayfada aktarılan araştırmaların ayrı bir konusu olmamıştır.

2. Çalışmaların metodolojisi

Karakafes otunun haricen kullanımına ilişkin en sağlam kanıtlar randomize, çift kör, plasebo kontrollü klinik çalışmalardan ve bu çalışmaları bir araya getiren sistematik derlemelerden gelmektedir.

Randomize: katılımcılar, araştırmacının seçimiyle değil kura yöntemiyle gruplara dağıtılır. Çift kör: ne katılımcı ne de değerlendirmeyi yapan kişi, kimin etkin preparatı kimin plaseboyu aldığını bilir. Plasebo kontrollü: etkin madde içermeyen bir preparat alan bir grup bulunur; böylece gerçek etki beklentiden ayrılabilir. Çok merkezli: çalışma birden fazla merkezde yürütülür, bu da tek bir merkeze bağlı yanlılığı azaltır.

Ağrı ölçümü ağırlıklı olarak görsel analog skala (VAS) ile yapılmıştır; kişi ağrısını 0 ile 100 mm arasındaki bir çizgi üzerinde işaretler. Hareket kabiliyeti ve yaşam kalitesi ise WOMAC anketi gibi standardize araçlarla değerlendirilmiştir.

Sistematik derleme yeni bir çalışma değildir; bir soruya ilişkin yayımlanmış tüm çalışmaların, tanımlı kalite ölçütleriyle yapılandırılmış bir değerlendirmesidir. Cochrane derlemeleri buna ek olarak her çalışmanın metodolojik kalitesini derecelendirir ve ulaşılan sonucun kesinlik düzeyini açıkça belirtir.

3. Temel sonuçlar

Diz osteoartriti. Grube ve arkadaşlarının 2007 yılında Phytomedicine dergisinde yayımlanan çalışmasında, 220 hasta (153 kadın, 67 erkek, ortalama yaş 57,9) üç haftalık bir dönem boyunca günde 6 g karakafes otu kök ekstresi merhemini üç uygulamaya bölerek kullanmıştır. Görsel analog skala toplam skoru ekstre grubunda 51,6 mm (%54,7), plasebo grubunda ise 10,1 mm (%10,7) azalmıştır. Gruplar arasındaki ortalama fark 41,5 mm (%95 güven aralığı: 34,8–48,2 mm), yani %44,0 olup istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,001).

Hareket ve yaşam kalitesi. Aynı çalışmada WOMAC toplam skoru ekstre grubunda 60,4 mm (%58,0), plasebo grubunda 14,7 mm (%14,1) azalmıştır. Yaşam kalitesi (SF-36), diz hareket açıklığı ve genel değerlendirme gibi ikincil ölçütlerde de ekstre grubu lehine anlamlı farklar bildirilmiştir.

Akut sırt ve bel ağrısı. Giannetti ve arkadaşlarının 2010 yılında British Journal of Sports Medicine dergisinde yayımlanan randomize, çift kör, çok merkezli ve plasebo kontrollü çalışmasında, akut sırt–bel ağrısı olan 120 yetişkin 5 gün boyunca günde üç kez 4 g merhem kullanmıştır. Standardize aktif harekette ağrı şiddeti ekstre grubunda ortanca yaklaşık %95,2, plasebo grubunda ise yaklaşık %37,8 azalmıştır. Yazarlar, uygulamadan sonraki ilk saat içinde başlayan bir etkiden söz etmektedir.

Kanıtların sentezi. Cameron ve Chrubasik imzasını taşıyan 2013 tarihli Cochrane derlemesi, osteoartritte haricen uygulanan altı bitkisel müdahaleye ilişkin 7 çalışmayı ve 785 katılımcıyı kapsamaktadır. Karakafes otu için ulaşılan sonuç, ekstre jelinin advers olay artışı olmaksızın ağrıyı büyük olasılıkla azalttığı yönündedir. Bu sonuç 220 katılımcılı tek bir çalışmaya dayanmakta ve derleme tarafından orta düzeyde kanıt olarak sınıflandırılmaktadır. Eklem fonksiyonu bu derlemede raporlanmamıştır.

4. Bağlam ve geleneksel kullanım

Karakafes otunun Avrupa ve Anadolu halk hekimliğinde uzun bir geçmişi vardır; eklem ve kas bölgelerine haricen uygulanmıştır. Bu geleneksel kullanım, klinik araştırmalardan yüzyıllar öncesine dayanır ve bitkinin adının bölgede tanınırlığını açıklar.

2000'li yıllardan itibaren bilimsel ilgi, kök ekstrelerinin standardize edilmesine ve bunların kontrollü araştırmalara tabi tutulmasına yönelmiştir. Amaç, geleneksel uygulamanın bilimsel yöntemle de doğrulanıp doğrulanmadığını sınamaktır. Bu sayfada aktarılan çalışmalar bu çabanın sonucudur.

İki kaydı birbirinden ayırmak önemlidir: geleneksel kullanım, bir kültürün kuşaklar boyunca yaptığını tanımlar; klinik kanıt ise kontrollü koşullarda ölçülmüş olanı tanımlar. Bu sayfa ikisini ayrı ayrı ele alır ve birbirine karıştırmaz.

Klinik çalışmalar: bilimsel temel

Literatürde tanımlanan bileşikler ve bulgular

Karakafes otu kökünün literatürde tanımlanan başlıca bileşikleri, bunlara ilişkin açıklamalar ve mevcut yayınlara göre bilimsel kanıt düzeyi.

Not: Yukarıdaki tablo bileşimi ve literatürde yer alan tanımları aktarır; vücutta nasıl etki edildiğine dair kanıtlanmış bir mekanizma ya da sonuç garantisi sunmaz. Bireysel yanıt değişebilir. Çalışmalar bileşeni incelemiştir, Nautubone ürününü değil.

5. Pratik notlar

Karakafes otu içeren preparatlar yalnızca haricen kullanım içindir. Yutulmamalı; zedelenmiş cilde, açık yara veya keside uygulanmamalıdır. Göz ve mukozalarla temasından kaçınılmalı, uygulamadan sonra eller yıkanmalıdır.

İlk kullanımdan önce küçük bir cilt alanına az miktarda uygulanması ve birkaç saat beklenmesi önerilir. Hassas kişilerde lokal alerjik reaksiyon veya hafif tahriş görülebilir. Kızarıklık, kaşıntı veya yanma hissinde kullanım bırakılmalı ve bir sağlık uzmanına danışılmalıdır.

Bitkiye ilişkin literatür, karakafes otu kökünün pirolizidin alkaloitleri içerdiğini ve haricen kullanılan preparatlarda bu içeriğin uygun şekilde kontrol edilmesi gerektiğini kaydeder.

Gebelik ve emzirme döneminde, çocuklarda ve formüldeki bileşenlerden herhangi birine alerjisi olan kişilerde önerilmez. Hipoglisemi atakları yaşayan kişiler ile onkolojik tanısı bulunan kişilerin kullanmadan önce bir sağlık uzmanına danışması uygun olur.

Bu sayfadaki bilgiler tümüyle bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin, tanının veya tedavinin yerine geçmez. Sürekli ağrı veya tanı konmuş bir durum söz konusuysa bir sağlık uzmanına danışılması önerilir.

Kaynaklar

1. Grube B, Grünwald J, Krug L, Staiger C. Efficacy of a comfrey root (Symphyti offic. radix) extract ointment in the treatment of patients with painful osteoarthritis of the knee: results of a double-blind, randomised, bicenter, placebo-controlled trial. Phytomedicine. 2007;14(1):2–10. DOI: 10.1016/j.phymed.2006.11.006. PMID: 17169543.
2. Cameron M, Chrubasik S. Topical herbal therapies for treating osteoarthritis. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2013;(5):CD010538. DOI: 10.1002/14651858.CD010538. PMID: 23728701.
3. Giannetti BM, Staiger C, Bulitta M, Predel HG. Efficacy and safety of comfrey root extract ointment in the treatment of acute upper or lower back pain: results of a double-blind, randomised, placebo controlled, multicentre trial. British Journal of Sports Medicine. 2010;44(9):637–641. DOI: 10.1136/bjsm.2009.058677. PMID: 19460762.