Önemli noktalar

• GRANU çalışmasında 1.431 erkek 12 ay boyunca izlendi.
• Günde 10 g kabak çekirdeği alan grupta yanıt oranı %58,5, plasebo grubunda %47,3 oldu.
• Aynı çalışmada ekstre kapsül grubunda plaseboya göre fark görülmedi.
• 1.389 erkeği kapsayan meta-analizde ekstre lehine küçük bir fark bulundu (IPSS'de ortalama 5,3'e karşı 4,8 puan düşüş).
• Pro Caps'in kendisiyle yapılmış yayımlanmış bir çalışma bulunmuyor.

1. Bileşen hakkında

Kabak çekirdeği (Cucurbita türleri). Kabak, Cucurbitaceae familyasından bir bitkidir; çekirdekleri Türkiye'de çerez olarak da yaygın biçimde tüketilir. Almanya ve Avusturya gibi Orta Avrupa ülkelerinde kabak çekirdeği, onlarca yıldır erkeklerde idrar yolu şikayetlerine yönelik bitkisel preparatlarda kullanılmaktadır.

Literatürde kabak çekirdeğiyle en çok ilişkilendirilen bileşenler fitosteroller, özellikle Δ7-fitosterollerdir. Meta-analizin yazarları, çalışmalarda kullanılan ekstrenin bu maddelerden yüksek miktarda içerdiğini ve bunların çekirdeğin olası etkin bileşenleri arasında sayıldığını belirtir.

Tür farkı. Çalışmalarda Cucurbita pepo türünün özel bir kültür çeşidinden elde edilen çekirdek ve ekstre kullanılmıştır. Pro Caps'in formülünde ise Cucurbita moschata türü belirtilmektedir. İki tür aynı familyadandır; ancak bileşimlerinin eşdeğer olduğu bu çalışmalarda gösterilmemiştir.

Ekstre oranı ne anlama gelir? "10:1" gibi bir oran, 1 birim ekstrenin yaklaşık 10 birim çekirdekten elde edildiğini gösterir. Buna göre 60 mg 10:1 ekstre, yaklaşık 600 mg çekirdeğe karşılık gelir. Çalışmalarda kullanılan ekstrenin oranı ise 15–25:1'dir.

Formüldeki diğer bileşenler. Çinko, normal doğurganlık ve üremeye ve bağışıklık sisteminin normal fonksiyonuna katkıda bulunur. E vitamini, hücrelerin oksidatif strese karşı korunmasına katkıda bulunur. Bu bileşenler, bu sayfada aktarılan araştırmaların konusu olmamıştır.

2. Türkiye'de durum

İdrar yolu şikayetleri, yaş ilerledikçe erkeklerde sık görülür. Türkiye'de yapılan iki toplum taraması bu tabloyu yerel verilerle ortaya koyar.

2003 yılında International Journal of Urology dergisinde yayımlanan bir çalışmada, 40–79 yaş arası 266 erkeğin %24,9'unda orta veya şiddetli düzeyde şikayet (IPSS puanı 7'nin üzerinde) saptanmıştır.

2017 yılında Lower Urinary Tract Symptoms dergisinde yayımlanan ve Eskişehir'in Sivrihisar ilçesinde 50 yaş ve üzeri 450 erkeği kapsayan çalışmada, katılımcıların %78,7'sinde idrar yolu şikayeti, %32,4'ünde ise orta veya şiddetli düzeyde şikayet bildirilmiştir.

Bu veriler şikayetlerin ne kadar yaygın olduğunu gösterir; herhangi bir bileşenin ya da ürünün etkisine dair bilgi içermez.

3. Çalışmalar nasıl yapıldı

Randomize: katılımcılar gruplara araştırmacının seçimiyle değil kura yöntemiyle dağıtılır. Plasebo kontrollü: bir grup, görünüş, tat ve koku bakımından aynı olan ancak etkin madde içermeyen kapsüller alır; böylece gerçek etki beklentiden ayrılabilir. Kör: ne katılımcı ne de çalışmayı yürütenler, kimin ekstre kimin plasebo aldığını bilir.

GRANU çalışmasında körleme yalnızca kapsül grupları için geçerliydi. Bütün çekirdek grubu açık olarak yürütüldü; yani bu gruptaki katılımcılar kabak çekirdeği tükettiklerini biliyordu. Çekirdek grubunun sonucunu yorumlarken bu bilginin dikkate alınması gerekir.

IPSS nedir? Uluslararası Prostat Semptom Skoru, idrar yolu şikayetlerini 0 ile 35 arasında puanlayan, 7 sorudan oluşan standart bir ankettir. Kişi; mesaneyi tam boşaltamama hissi, sık idrara çıkma, idrarın kesik kesik gelmesi, idrarı tutmakta zorlanma, zayıf akış, ıkınma ve gece idrara kalkma gibi şikayetleri kendisi puanlar. 0–7 puan hafif, 8–19 puan orta, 20–35 puan şiddetli olarak sınıflandırılır. Puan düştükçe şikayetler azalmış kabul edilir.

Araştırmacılar 3 puanlık bir düşüşü kişinin fark edebileceği bir değişim, 5 puan veya daha fazla düşüşü ise klinik olarak anlamlı yanıt eşiği olarak kabul eder. Her iki çalışmada da 12 ay sonunda en az 5 puan düşüş yaşayan katılımcılar "yanıt veren" olarak sayılmıştır.

Neden 12 ay? Bu alandaki çalışmalarda plasebo etkisi belirgindir. Meta-analizin yazarlarına göre şikayetlerdeki toplam rahatlamanın %40–60'ı plaseboya bağlı olabilir, ancak bu etki zamanla azalma eğilimindedir. Bu nedenle uluslararası araştırma ölçütleri en az 12 aylık izlem önerir. Bu sayfadaki iki çalışma da bu koşulu karşılar.

Meta-analiz yeni bir çalışma değildir; benzer tasarıma sahip çalışmaların verilerini bir araya getirerek sonucun kesinliğini artırmayı amaçlar. 2022 analizi, Almanya'da yürütülen Bach çalışması (1996–1998) ile GRANU çalışmasının (2005–2009) hasta düzeyindeki verilerini birleştirmiştir.

Klinik çalışmalar: bilimsel temel

Bu sonuçlar nasıl okunmalı?

Her iki çalışmada da şikayetler plasebo grubunda dahil zamanla azalmıştır; bu, bu alandaki araştırmalarda beklenen bir durumdur. Önemli olan iki grup arasındaki farktır.

Ekstre için bu fark küçüktür: 0–35 puanlık ölçekte 1 puanın altında. Meta-analizdeki iki çalışma da farklı sonuçlar vermiştir: Bach çalışmasında ekstre lehine anlamlı bir fark bulunmuş (yanıt oranı %65'e karşı %54), GRANU çalışmasında ise fark görülmemiştir (%48'e karşı %49). Analizdeki hastaların yaklaşık üçte ikisi GRANU çalışmasından gelmektedir.

Daha büyük fark, günde 10 g gibi yüksek miktarda bütün çekirdek kullanılan ve kör olmayan grupta elde edilmiştir. Ayrıca meta-analiz, çalışmalarda kullanılan ekstrenin üreticisi tarafından finanse edilmiştir; bu bilgi makalede yazarlar tarafından beyan edilmiştir.

Güvenlilik açısından, iki çalışmada ekstre kullanan 700'ü aşkın kişinin %1'inden azında kullanımla olası ilişkili yan etki bildirilmiştir; bunlar ciddi değildi ve çoğunlukla sindirimle ilgiliydi. 12 ay sonunda PSA dahil laboratuvar değerlerinde önemli bir değişiklik görülmemiştir.

4. Doz karşılaştırması

Çalışmalarda kullanılan günlük miktarlar ile Pro Caps'teki miktarın karşılaştırması.

Çalışmalarda kullanılan miktarlar, Pro Caps kapsülündeki 60 mg kabak çekirdeği ekstresinden belirgin şekilde yüksektir. Bu nedenle araştırma sonuçları doğrudan Pro Caps'e aktarılamaz.

5. Bileşen ile ürün arasındaki bağ

Pro Caps'in formülünde kabak çekirdeği ekstresi, çinko ve E vitamini yer alır. Bu sayfada aktarılan araştırmalar ile ürün arasındaki bağ, yalnızca kabak çekirdeğinin formülde bulunmasına dayanır.

Ürün ile çalışmalar arasında üç önemli fark vardır: kullanılan miktar (60 mg'a karşı 1.000 mg ekstre veya 10 g çekirdek), ekstrenin oranı (10:1'e karşı 15–25:1) ve kabak türü (C. moschata'ya karşı C. pepo). Bu nedenle çalışmalarda gözlenen sonuçlar, ürünün etkisine dair bir kanıt olarak yorumlanmamalıdır.

6. Pratik notlar

Kimler kullanmamalı?

• Hamileler ve emziren anneler
• Çocuklar
• İçeriğindeki maddelere alerjisi olanlar
• Hipoglisemi (kan şekeri düşmesi) atağı yaşayanlar
• Kanser tanısı almış kişiler

Önerilen günlük doz aşılmamalıdır. Düzenli ilaç kullananların, başlamadan önce doktoruna danışması önerilir.

İdrarda kan, ateş ya da idrar yapamama gibi durumlarda vakit kaybetmeden doktora başvurulması önerilir.

Kaynaklar

1. Vahlensieck W, Theurer C, Pfitzer E, Patz B, Banik N, Engelmann U. Effects of pumpkin seed in men with lower urinary tract symptoms due to benign prostatic hyperplasia in the one-year, randomized, placebo-controlled GRANU study. Urologia Internationalis. 2015;94(3):286–295. DOI: 10.1159/000362903. PMID: 25196580.
2. Vahlensieck W, Heim S, Patz B, Sahin K. Beneficial effects of pumpkin seed soft extract on lower urinary tract symptoms and quality of life in men with benign prostatic hyperplasia: a meta-analysis of two randomized, placebo-controlled trials over 12 months. Clinical Phytoscience. 2022;8:13. DOI: 10.1186/s40816-022-00345-0.
3. Aki FT ve ark. International Journal of Urology. 2003;10(7):364–370. PMID: 12823690.
4. Arslantas D ve ark. Lower Urinary Tract Symptoms. 2017;9(1):5–9. PMID: 28120441.